Hoe minder te jagen, meer te genieten en meer te presteren

Minder jagen, meer genieten. Dit zijn populaire voornemens, zowel na de zomervakantie als voor het nieuwe jaar. Maar waarom jagen we eigenlijk zoveel en genieten we te weinig? Onderzoek naar de werking van motivatie geeft steeds meer inzicht in hoe we onszelf dwarszitten.

Focus op resultaten
Een van de belangrijkste obsessies voor mensen is sociale status: hoe doe ik het ten opzichte van anderen? Tegelijkertijd is dit ook het meest ontkende motief. Als ik tijdens trainingen aan managers vraag naar hun motieven, zitten status en prestige er voorspelbaar nooit tussen. Toch blijkt uit een grote hoeveelheid onderzoek dat prestige de belangrijkste drijfveer is achter het meest uiteenlopende gedrag, van carrière tot groene consumptie (kijk mij eens milieubewust zijn). Deze obsessie met prestige heeft veel invloed op hoe we in het werk zitten en is een van de belangrijkste oorzaken van een overvloed aan gejaag en een tekort aan genieten.

Stel iemand krijgt een project van zijn of haar baas. Dit kan een bron van stress zijn, omdat er nu een verantwoordelijkheid ligt die ook waargemaakt moet worden.Het kan ook een bron van enthousiasme zijn, want het is een mogelijkheid iets moois neer te zetten. Beide reacties komen voort uit een prestige-motivatie. De eerste heet een preventiemotivatie en is er op gericht schade aan sociale status te vermijden. Elke actie die iemand neemt heeft het risico van falen en wanneer anderen dit falen zien, kan sociaal aanzien afnemen. Omdat aanzien (biologisch) zo belangrijk is, is ons brein uitgerust met een gezonde angst voor falen (zoals het bijvoorbeeld ook is uitgerust met een angst voor slangen). Mensen met een sterke preventiemotivatie hebben eerder last van faalangst. De tweede reactie, die van enthousiasme, is gericht op de kansen die het project biedt. Dit heet ook wel promotiemotivatie. Iemand met een sterke promotiemotivatie noemen we ook wel ambitieus. Hij of zij wil resultaten behalen en dingen bereiken. Succes leidt vaak tot meer sociaal aanzien en is daarom belangrijk (al zijn mensen zich in de regel niet direct bewust van dit achterliggende belang).

Aanwezigheid
Zowel preventie- als promotiemotivatie richten de aandacht op de resultaten van acties. Je bent bijvoorbeeld bang dat er iets misgaat (preventie) of kijkt al uit naar het succes (promotie). In beide gevallen ben je dus ergens anders met je aandacht, dan bij de acties zelf. Dit is een belangrijk gegeven, want rust in en genieten van wat je doet zijn afhankelijk van aandacht bij wat je doet. Dit wordt mooi geïllustreerd door het onderzoek van Harvard-psycholoog Matthew Killingsworth. Hij gebruikte een smartphone-app om het gevoel van geluk van mensen over de dag te registreren. De app geeft op willekeurige momenten een signaal waarop de eigenaar zijn of haar niveau van geluk op dat moment aangeeft en een aantal vragen beantwoordt. Killingsworth verzamelde zo ruim 650.000 rapporten van meer dan 15.000 mensen. Een belangrijke bevinding: mensen zijn substantieel gelukkiger wanneer ze met hun aandacht volledig aanwezig zijn bij wat ze aan het doen zijn. Dit gaat zelfs op bij schijnbaar saaie of vervelende activiteiten als filerijden. Hier en nu blijven is een belangrijke sleutel tot geluk.

Eenheid van actie en aandacht (volledig met je aandacht bij wat je doet) wordt ook wel beschreven als een toestand van flow. Een grote hoeveelheid onderzoek laat zien dat mensen die veel flow ervaren niet alleen de hoogste prestaties neerzetten, maar hier ook een gevoel van rust en voldoening aan overhouden. Tegelijkertijd weten we uit onderzoek dat hoe meer mensen gericht zijn op prestige, hoe sterker de focus op resultaten is en hoe minder flow. Hoe sterker we gericht zijn op sociale status, hoe minder rust we hebben en kunnen genieten van ons leven.

Hoe de aandacht te verleggen?
De oplossing lijkt zo simpel: doe een cursus mindfullness (aandacht in het nu) en je gaat vanzelf meer genieten van wat je doet. Zo eenvoudig is echter niet, want het instinct werkt ons tegen. Prestige wordt niet opeens minder belangrijk (kijk mij eens mindfull zijn). Je kan jezelf wijsmaken het niet belangrijk te vinden wat andere mensen denken, maar daarmee wordt het niet minder belangrijk. Je kunt ook proberen het brein te herprogrammeren (waar vele goeroes beloven je mee te helpen), maar daarmee kan niet worden geneutraliseerd wat vele miljoenen jaren evolutie heeft ingebouwd. We zijn gewoon sociale dieren die het heel belangrijk vinden wat andere mensen over ons denken. Daarbij zijn we ons ook vaak niet bewust van hoe prestigemotivatie ons gedrag vormt. We vinden iets belangrijk (bijvoorbeeld een project succesvol afronden), onderzoek laat echter zien dat de redenen die we daarvoor aandragen er vaak achteraf bij verzonnen zijn.

In de AZR methode (zie ook AZRhub en Stop Denk Doe) worden vier stappen gebruikt om een procesfocus te creëren:
1. Inzicht: begrijp hoe het proces werkt (prestige, preventie, promotie) en hoe het in jou werkt. Hoe vormt het bijvoorbeeld je denken en reageren of hoe je je werksituatie interpreteert. (meer: link masterclass motivatie)
2. Acceptatie: maak het niet persoonlijk. De obsessie met prestige zegt niets over wie jij bent, het is gewoon de aard van het beestje. Je hoeft niet boven dit soort gevoelens te staan, ze horen gewoon bij het menszijn.
3. Objectiveren: inzicht en acceptatie maken de weg vrij voor objectiveren. Objectivering betekent dat je innerlijk afstand neemt van een gevoel, waardoor er ruimte ontstaat voor andere keuzes. Dit heet ook wel cognitieve defusie.
4. Herfocus: laat de motivatie verder los en focus de aandacht op de taak zelf.
Met deze stappen heb je de preventie of promotie gevoelens niet laten verdwijnen, maar hun grip op je aandacht doen afnemen. Hierdoor ontstaat ruimte voor een procesfocus en zo ruimte voor genieten.

Zie ook: masterclass AZR

LinkedInDelen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *