Behoed je team voor freeriders

Trainers, coaches en psychologen hebben ons al lang geleerd dat belonen beter is dan straffen en motiveren beter dan dwingen. Bij sommige mensen kan deze benadering echter een averechts effect hebben en zelfs de productiviteit van een team ondermijnen.

Gerrie lag niet lekker bij zijn collega’s. Er is altijd wel een reden waarom hij zijn werk niet af krijgt en uiteindelijk moet iemand anders het altijd opvangen. Zijn pauzes zijn altijd net ietsje langer en het is nooit helemaal duidelijk met wie en waarom hij zo lang aan de telefoon zit. Zijn leidinggevende Annemarie zocht de oorzaak vooral in motivatie en competenties. Misschien zat hij niet op zijn plek, had hij persoonlijke problemen of was hij gewoon slecht in time management. Waar Annemarie tegenaan loopt is echter een meer fundamenteel menselijk probleem en een vraagstuk waar wetenschappers al decennia mee worstelen: freeriders.

De freerider
Geen enkel dier werkt zo nauw samen als de mens. Dat doen we niet voor niets: samen kunnen we vele malen meer dan apart. Samenwerking levert veel winst op en heeft ons in een paar honderdduizend jaar de machtigste diersoort op deze aarde gemaakt. Samenwerking nodigt echter ook uit tot misbruik. Dit punt wordt mooi geïllustreerd door iets wat ik regelmatig zie in het hoger onderwijs. Een groep maakt een gezamenlijke studieopdracht en krijgt daar een gezamenlijk cijfer voor. Wanneer één van hen geen zin heeft, vangen de anderen dit op, zij willen immers een voldoende halen. Wanneer je wilt kun je dus achterover leunen en zonder inspanning een goed cijfer halen. Dit is natuurlijk pure winst. De praktijk wijst dan ook uit dat er altijd wel een iemand in de groep zit die misbruik maakt van de inzet van de rest.

In de wetenschap worden dit soort uitvreters ook wel freeriders genoemd, individuen die winst halen door mee te liften op de inspanning van anderen. Deze freeriders hebben wetenschappers lange tijd voor een raadsel gesteld. Evolutie zorgt er voor dat de meest winstgevende strategie overleeft. Als freeriding meer winst oplevert, hoe kan samenwerking dan overleven?

Tit-for-tat
De oplossing voor het raadsel ligt in een eenvoudige strategie die ook wel tit-for-tat wordt genoemd: werk samen met wie samen wil werken en straf iedereen af die misbruik maakt. Kijken we bij jager-verzamelaars – mensen die leven zoals onze voorouders – , dan is tit-for-tat gedrag dagelijkse praktijk. Er is hechte samenwerking (waar iedereen van profiteert), maar iedereen is continu alert op freeriders. Gedraagt iemand zich als een freerider, dan reageert de groep direct met straf of uitsluiting.

Mensen hebben ook nu nog een instinctieve hekel aan freeriders. We hebben allerlei mooie koosnaampjes voor deze mensen, zoals uitvreter, parasiet, klaploper of drukker. Collega’s willen niet compenseren voor deze freeriders en laten hun werktempo en productiviteit zakken in de nabijheid van een freerider. Onderzoek in organisaties laat zien dat de aanwezigheid van een freerider in de groep de productiviteit van die hele groep substantieel omlaag kan brengen. Freeriders vormen zo een serieus probleem.

Moderne oplossingen
In onze moderne tijd pakken we dit probleem natuurlijk veel beschaafder en moderner aan. We gaan niet straffen of uitsluiten. In plaats daarvan hebben we een goed gesprek waarin we de onderliggende oorzaak blootleggen en mensen coachen naar meer productief gedrag. Deze benadering gaat echter uit van een foutieve aanname, namelijk dat de freerider een probleem heeft dat opgelost kan worden. De freerider heeft echter geen probleem, hij heeft een kans. Hij kan bijvoorbeeld een goed cijfer krijgen zonder iets te doen. Zolang die kans op winst er is, zal het heel moeilijk worden de freerider te overtuigen zijn gedrag te veranderen.

Wanneer je te maken hebt met een echte freerider heeft praten niet zo heel veel zin. Sterker, praten kan het erger maken. Zolang er alleen gepraat wordt levert zijn strategie nog steeds winst op! Het is beter de freerider een duidelijke keuze te geven: meedoen of wegwezen. Dit is wat onze voorouders deden en dit is wat ik Annemarie adviseerde. Straffen en uitsluiten hebben miljoenen jaren prima gewerkt en ook in moderne organisaties kan het soms de beste handelwijze zijn!

LinkedInDelen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *